Gunnar Eyjólfsson aldarafmæli
Gunnar Eyjólfsson leikari (f. 24. febrúar 1926, d. 21. nóvember 2016) hefði orðið 100 ára í dag. Hann var um árabil í framvarðasveit íslenskra leikara. Hann lék í fyrsta sinn við Þjóðleikhúsið árið 1951 og var fastráðinn leikari við húsið frá árinu 1961. Hann lék hér á annað hundrað hlutverka, meðal annars titilhlutverkin í Pétri Gaut, Hamlet, Fást, Ödípus konungi og Galdra-Lofti, Jimmy Porter í Horfðu reiður um öxl, Stokkmann í Þjóðníðingi, Prosperó í Ofviðrinu, Jagó í Óþelló og Willy Loman í Sölumaður deyr. Hann lék hér í Græna landinu árið 2003 og Hart í bak árið 2008.
Gunnar Eyjólfsson þreytti frumraun sína á fjölunum í sýningu Leikfélags Reykjavíkur á Kaupmanni í Feneyjum árið 1945. Síðasta hlutverk hans á leiksviði var í Fanný og Alexander, hjá Leikfélagi Reykjavíkur, en þá var hann 85 ára gamall. Í tilefni af 75 ára afmæli sínu, þann 24. febrúar 2001, flutti hann einleikinn Uppgjör við Pétur Gaut á Stóra sviði Þjóðleikhússins. Gunnar lék einnig í mörgum kvikmyndum og hlaut fjölda verðlauna á löngum ferli. Árið 2013 fékk hann heiðursverðlaun Grímunnar fyrir ævistarf sitt í þágu sviðslistar á Íslandi. Gunnar hlaut riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf sín árið 1999.
Gunnar hafði einstæða frásagnargáfu, var vel minnugur og sagði skemmtilega frá. Í tengslum við hálfrar aldar afmæli leikhússins setti hann þessa skemmtilegu sögu frá upphafsárum Þjóðleikhúsið niður á blað:
„Fyrsta hlutverk mitt við Þjóðleikhúsið var Hugo í Flekkuðum höndum eftir Jean Paul Sartre árið 1951. Flekkaðar hendur er meistaralega skrifað verk sem er alltof sjaldan sýnt, og í því eru frábær hlutverk fyrir alla sem taka þátt. Leikritið gerist undir lok heimsstyrjaldarinnar síðari í tilbúnu landi á Balkanskaganum og fjallar um mikilvægar siðferðilegar og pólitískar spurningar. Í þessu leikriti eru mikil átök á milli tveggja persóna, Hoederers, sem er leiðtogi uppreisnarflokks í landinu og Hugos, ungs manns úr borgarastétt sem hefur gengið til liðs við flokkinn. Með hlutverk Hoederers fór Gestur Pálsson, einn af okkar frábæru leikurum, og var það mikill heiður fyrir ungan leikara eins og mig að leika á móti honum.
Andstæðingar Hoederers í flokknum ákveða að ráða hann af dögum og er Hugo falið verkið. Hugo verður náinn Hoederer og dregur það að myrða hann, en í einu atriðinu gerist það að hann grípur skammbyssu og ógnar Hoederer með henni. Hoederer reynir að stilla unga manninn og fá hann til að hætta við ætlunarverk sitt, meðal annars með því að höfða til þess að hann sé ekki morðingi í eðli sínu, en viðureign þeirra lýkur með því að Hugo skýtur Hoederer þremur skotum. Það er mjög þýðingarmikið að þessum þremur skotum sé hleypt af, ekki aðeins vegna dauðastundar Hoederers, heldur vegna þess að mikilvægt er að vísað sé í skotin þrjú í eftirmála verksins.
Í leikhúsi þarf að gæta vel að, því að leikmunir eins og byssur geta brugðist. Til að ekkert færi úrskeiðis á svo örlagaríku andartaki, þá varð það að samkomulagi á milli mín og leikmunavarðar, að ef byssan brygðist, þá ætti ég að hrópa “Hoederer!”, og þá myndi hann vera tilbúinn til hliðar við sviðið með aðra byssu og hleypa af þremur skotum.
Þetta gekk ákaflega vel á æfingum og sýningum og aldrei brást byssan. En maður skyldi aldrei segja aldrei. Á einni sýningu fór ég eins og svo oft áður með þessar setningar: “Lítið þér á, Hoederer. Ég horfist í augu við yður. Ég miða byssunni, og hönd mín titrar ekki hið minnsta…” og þrýsti svo á gikkinn. Ekkert skot. Ég þrýsti aftur á gikkinn. Ekkert. Ég þrýsti á gikkinn í þriðja sinn og enn kom ekkert skot úr byssunni. Þá hrópaði ég hátt “Hoederer!” og bjóst við að heyra byssuskotin gjalla við baksviðs, en ekkert heyrðist. Ég hrópaði aftur og enn gerðist ekkert. Þá ákvað ég að annaðhvort skyldi ég rota Gest eða kyrkja, en sem ég ætlaði að ráðast á hann þá byrjaði Gestur að leika eitthvert það stórbrotnasta dauðaatriði sem ég hef séð. Hann lét sem Hoederer hefði fengið hjartaáfall. Í fyrstu fylltist ég skelfingu, því að leikur hans var svo trúverðugur að ég hélt eitt andartak að hann hefði sjálfur fengið hjartaáfall. Hann greip um hjartað, kipptist við og lak svo niður með skrifborðinu, tók enn dauðakipp og lá svo grafkyrr á gólfinu. Þá heyrðist hlaupið hratt baksviðs og við gullu þrjú byssuskot. Líkið kipptist við í takt við skotin og salurinn lá úr hlátri. Í eftirmálanum þurfti ég að vísa í dauðdaga Hoederers á dramatísku andartaki með þessum orðum: “Ég skaut þrem skotum”. Þá skellihló salurinn á ný.
Nokkru síðar var skopteikning af atburðinum á forsíðu Spegilsins. Hún sýndi Gest Pálsson leika dauðaatriðið og ég stóð á móti honum með vatnskrana í hendinni og úr honum láku þrír dropar.“
