14. Sep. 2020
Ég vil búa til leikhús sem vekur fólk

Suður-afríski leikstjórinn Yaël Farber kemur til Íslands til að leikstýra Framúrskarandi vinkonu og hlakkar til ferðalagsins með Lilu, Lenú og áhorfendum Þjóðleikhússins.

Þegar suður-afríski leikstjórinn Yaël Farber fékk fyrr á ár-inu símtal frá Magnúsi Geir þjóðleikhússtjóra og heyrði hvert erindið var ætlaði hún vart að trúa eigin eyrum. „Þetta var dásamleg tímasetning. Ég hafði tekið Napólí-fjór-leik Elenu Ferrante með mér til Kúbu og gleypt allar bækurnar í mig á örstuttum tíma. Bókstaflega sama dag og ég lauk við fjórðu bókina hringdi Magnús, en þá höfðu nýlega orðið breytingar á mínum áætlunum. Ég treysti svona tilviljunum og þekktist boðið þegar í stað.“

Framúrskarandi vinkona er fyrsta uppsetning Yaël á Íslandi en hún hefur um árabil verið í fremstu röð leikstjóra á al-þjóðavísu og meðal annars leikstýrt rómuðum sýningum í mörgum helstu leikhúsum Bretlands, á Írlandi, í Bandaríkj-unum, Þýskalandi og Kanada þar sem hún er nú búsett. Einnig hafa margverðlaunaðar sýningar hennar farið afar víða, allt frá Edinborg til Hong Kong, og jafnan vakið athygli fyrir áhrifaríka og óvænta sviðsetningu. Gagnrýnandi The Guardian gaf uppsetningu Yaël á The Crucible eftir Arthur Miller fullt hús stjarna og sagði sýninguna þrungna af hráum lífskrafti sem hann hefði aldrei fyrr séð á sviði.

Þegar ég ræddi við Yaël í gegnum tölvu sat hún í hitasvækju á heimili sínu í Montréal og sagðist hlakka til að komast í svalara loftslag á Íslandi og takast á við heim Elenu Ferrante ásamt leikhópi Þjóðleikhússins. Aðspurð segir hún það draga enn betur fram mikilvæga þætti í vinnu sinni sem leikstjóra að vinna með hópi sem notar tungumál á sviðinu sem hún talar ekki sjálf, en því hefur hún meðal annars kynnst í uppruna-landi sínu þar sem töluð eru ellefu opinber tungumál auk fjölda annarra mála. „Þá reiði ég mig á afar nákvæm sam-skipti og þarf að fullvissa mig um að leikararnir hafi skilið það sem ég vil tjá þeim. Slík vinna dregur athyglina sífellt að því hvaða sögur kalla á að vera settar á svið – hvernig líkaminn skrifar sögur í rýmið, hvernig við segjum sögur. Tilfinningin fyrir þessu magnast upp í bæði mér og leikurunum því ég fylgist svo grannt með hinni líkamlegu tjáningu. Við drögum saman upp myndir sem teygja sig út fyrir mörk tungumálsins.“ Yaël bendir á að leikhúsið felli múra á milli fólks með því að setja á svið einstakar sögur sem fljótt á litið gætu bent til þess að við séum ólík, en sýna okkur í raun sammannlegar tilfinningar.
„Rétt eins og við getum grátið yfir kvikmyndum frá öðrum menningarheimum því þær hreyfa við okkur. Við getum horft á sögur á tungumálum sem við þekkjum ekki.“ Sögusvið Napólí-fjórleiksins er Yaël hugleikið og þær að-stæður sem vinkonurnar Lenú og Lila alast upp við. Þrátt fyrir fegurðina og fróðleiksþorstann sem í þeim býr einkennist umhverfi þeirra af fátækt, harðneskju og skuggum fortíðar. „Sú staðreynd að þetta er veröldin skömmu eftir stríð, skömmu eftir fasismann, skömmu eftir helförina … Ég þekki það á eigin skinni hvernig er að búa í þjóðfélagi þar sem ofbeldi er alltaf yfirvofandi og er notað til að ógna fólki,“ segir hún og vísar til uppvaxtaráranna í Jóhannesarborg á tímum aðskilnaðar-stefnunnar. „Frelsun landsins átti sér ekki stað fyrr en ég var komin á þrítugsaldur. Það er ekki hægt að skapa svona kerfi án þess að valda gríðarlegum skaða. Ofbeldið var yfir og allt um kring.“

Ein þeirra upplifana sem höfðu hvað sterkust áhrif á Yaël var þegar hún kom út úr leikhúsi með foreldrum sínum, þá fimm ára gömul, og kom auga á reykjarbólstra við sjóndeildarhringinn. Hún spurði þau hvað væri á seyði og þau sögðu henni frá uppreisninni í Soweto sem átti sér þá stað aðeins tíu kílómetrum frá leikhúsinu þar sem fjölskyldan hafði skemmt sér yfir söngleiknum um munaðarleysingjann Annie. „Mörghundruð skólabörn voru myrt með byssukúlum lög-reglunnar á meðan ég sat í leikhúsinu, þar sem aðeins hvítum var hleypt inn, og horfði á huggulegan söngleik. Þetta skók mig illilega.“

Yaël segir að alþekkt sé að leikstjórar og annað listafólk dragist sífellt að sömu sögunni og finni nýjar leiðir til að koma henni til skila. „Uppvöxtur minn í afar óréttlátu þjóðfélagi mót-aði sýn mína á heiminn, þá er ég ekki að tala um vitsmuna-legu afstöðuna heldur þá reynslu að verða vitni að gríðar-legum þjáningum allt í kringum mig og, það sem meira er, sjá hvernig sinnuleysið verður það afl sem hjálpar valdhöfunum. Það er nefnilega hægt að telja fólki trú um að þjáningar annarra séu eðlilegar.“ Drifkraftur leikstjórans í listsköpun hefur frá upphafi verið að vinna gegn doða og sinnuleysi.

Opnunartími miðasölu
Opið frá 12-18 á virkum dögum Sýningardögum frá 12-20
Heimilisfang
Hverfisgata 19, 101 reykjavík
Sjá á korti
Sími